Geleneksel Mavi-Beyaz İznik Çini Desenlerinin Araştırılıp İncelenerek Endüstriyel Sofra Seramiklerinde Çağdaş Yorumlarının Uygulanması
Anahtar Kelimeler:
Çini, İznik, Endüstriyel Tasarım, Mavi-Beyaz, SeramikÖzet
Geleneksel mavi-beyaz çinilerin İznik’te üretimi 14. yy.’da başlamış olup 16.yy’da altın çağını yaşamıştır. Dönemin çini ustaları, bu konuda önemli eserler üreterek bir taraftan içinde bulundukları çağı yansıtırken diğer taraftan dönemin kültürel kodlarını üretmiş oldukları eserlerle günümüze taşımıştır. Mavi-beyaz çiniler gerek desenleri ve dekorlarıyla gerekse formlarıyla ve üretim teknikleri ile seramik sanatına damgasını vurmuştur. Osmanlı döneminde günlük kullanımlarda özellikle de sofra eşyası olarak kullanılan mavi-beyaz dekorlu çiniler, daha sonra çeşitli renklerin üretime dahil olması ile karakteristik olarak çok renkli ve farklı bir tarza bürünmüştür.
Bu makalede, seramik sanatına damgasını vuran mavi-beyaz çinilerde kullanılan desen, form ve üretim yöntemleri incelenmiş olup, çağdaş yorumları araştırılmıştır. Araştırma kapsamında mavi-beyaz üretimlerin günümüzdeki durumu incelenerek çözüm önerileri getirilmiştir. Diğer taraftan seramik sanatı ve endüstriyel sofra seramiklerinin günümüzde üretimi hızla artmaktadır. Günümüz sofra seramiklerinin üretimlerinde mavi-beyaz çini desenlerinin çağdaş yorumlarını üretmek, bir taraftan geleneksel desenlerimizi, dolayısıyla kültürel kimliğimizi yaşatma çabasına katkıda bulunurken, diğer taraftan bu araştırma kapsamında getirilen öneri ile endüstriyel sofra seramiklerinde yeni çağdaş tasarımların ortaya koymasına katkı sağlanacaktır.
Ayrıca bu araştırmada mavi-beyaz çinilerden çıkışlı yapılan yeni çağdaş tasarımlar ve üretim süreçleri görsellerle desteklenerek anlatılacaktır. Bu araştırmanın, geleneksel desenlerin çağdaş yorumlarının nasıl tasarlanarak üretileceği konusunda tasarımcılara ve bu konuda eğitim alan öğrencilere ve kaynak olması umulmaktadır.
Referanslar
Ağatekin, Elif. (2018). Çağdaş Seramik Sanatında Mavi Beyaz Tabaklar, İdil Dergisi, 7(48), 920 DOI: 10.7816 /idil-07-48-03, 921-922.
Alsan, Şenay ve Ayşe Sezaver. (2020). Türk Mimari Süslemesinde Natüralist Kuşlar, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 22(8), 161.
Bakır, Turan, Sitare. (1993). İznik Çinileri ve Gülbenkyan Müzesi Koleksiyonu [Yayımlanmamış Sanat Tarihi Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Çobanlı, Zehra, Öney, Gönül. (2007). Anadolu da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, T.C. Kültür ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2007 (Ankara), 469.
Çobanoğlu, Ayşe. (2016). Konya Sahip Ata Camii Taçkapısı Üzerine Yeni Bir Tespit, Tüba-Ked 12-25.
Çoraklı, Başak. (2012). Çini ve Seramiklerde Tavus Kuşu Figürü, MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, (6), 7-14.
Çoruh, Ebru ve Dilara, Nur, Atalan. (2023). Art Deco Sanat Akımı ile “Bulut” ve “Çintemani” Motiflerinin Yeni Tasarımlarda Kullanımı, Sanat ve Tasarım Dergisi, (32), e-ISSN 2149 – 6595, 129-130
Çoruhlu, Yaşar. (2014). Kozmolojik, Mitolojik, Astrolojik, Dinî ve Edebî Tasavvurlara Göre Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi I, Proto-Türk Devrinden, MS 14. Yüzyıla Kadar Efsanevi ve Yırtıcı Hayvanların Sembolizmi Üzerine Bir Deneme, Ötüken Yayınları, Yayın Nu: 1400 Kültür Serisi: 818 T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sertifika Numarası: 16267 978-605-155-805-9 (Tk) ISBN: 978-605-155-806-6, 3. Basım, 21.
Danabaş, Nalan. (2023). Çin ve Osmanlı Mavi-Beyaz Dönemin, Çağdaş Seramik Sanatına Yansımaları, International Journal of Interdisciplinary and Inter cultural Art, 8(17), November-December / Winter, 42-44.
Dilay, Seda. (2011). Sanatsal ve Kültürel Açıdan Balık Motifleri, Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 4(1), ISSN 1308-0040, E-ISSN 2146-0132, 56.
Doğanay, Aziz. (2010). Türk Çini Sanatı, İslam Sanatları Tarihi, Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2084, ISBN 978-975-06-0767-7, 1. Baskı, 172.
Ilıcalı, Ömer, Cenker. (2013). XV-XVII. Yüzyıl İznik ve İtalyan Mayolika Seramiklerinin Teknik, Motif ve Üslup Bağlamında Karşılaştırılması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
İznik Çini ve Seramikleri (2024, 18 Ekim). http://www.iznikciniveseramikleri.com/tr/4-evre/, 18.10.2024
Kâhya, Elif. (2015). Kültür Turizminde Çini Sanatının Yeri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Karaca, Nursel. (2020). Bazı Çini Desenlerine Atfedilen Simgesel Yorumlar, Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(21), 12.
Karaca, Nursel. (2021). Türk Çini Sanatında ‘Hatayi’ ve ‘Şakayık’ Motifi Örneğinde Çizim Özellikleri, Opus Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, DOI: 10.26466/opus.943325, ISSN:2528-9527 E-ISSN: 2528-9535, 18(43), 7085-7086.
Karaca, Nursel. (2022). Türk Çini Sanatında Uygulanan Renk, Motif, Desen ve Kompozisyon Özelliklerinin Sultan I. Ahmed Türbesi Duvar Çinileri Örneğinde İncelenmesi, Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, ISSN: 2587-2621, 6(1), 215.
Khodjoeva, Surayyo. (2020). XIV.-XV. Yüzyıl Osmanlı ve Timurlu Çinilerinin Karşılaştırılması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
Kırlı Özer, Gözde ve Arzu Cahantimur. (2022). Helenistik Çağdan Günümüze İznik'in (Nikaia) Tarihi ve Yerleşimsel Gelişimi, Bursa Atlası, Yayın No:34, ISBN: 978-605-9443-61-6, 1. Basım, 60-63.
Koç, G. (2024, 20 Ekim). Çini Motifleri. https://www.academia.edu/41558861/%C3%87%C4%B0N%C4%B0_MOT%C4%B0FLER%C4%B0
Ocakoğlu, Nuran. (2018). Türk Çini ve Seramiklerinde Kullanılan Hayvan Figürleri ve Giysi Tasarımına Yansıtılması, Kalemisi Dergisi, DOI: 10.7816, 6(13), 415.
Odabaşı, Zehra. (2016). Karatay Medresesi’nin Biçimlendirilmesi ve Mimari Anlam Boyutu, USAD, (5): 253-270 ISSN: 2548-0154, 253-270.
Pamuk, Ayşe ve N. Rengin, Oyman. (2016). Türk Çini Sanatında Kullanılan Hayvansal Figürlerin Seramik Yüzeyler Üzerinde Üç Boyutlu Uygulanması, SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, Mayıs/Haziran’16, 9(17), ISSN 1308-2698, 4-5.
Savaş, Fulya. (2021). Anadolu Seramik Sanatında Mitolojik Kaynaklı Ejderha Figürünün Kullanımı ve Günümüz Seramik Sanatına Yansımaları, İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(2), 96.
Tosunoğlu Demir, Eda. (2023). 16. Yüzyıl İznik Çini Sanatında Yemek ve Servis Kaplarının İncelenmesi, Iksad Publications House, ISBN: 978-625-367-486-1, Ankara, 13-47.
Xodjoyeva, Surayyo. (2019). Bursa Yeşil Cami ve Yeşil Türbe Çinileri, BUÜ Sanat Tarihi Y. Lisans Öğrencisi, Şehrengiz.
Yardımcı, İ. ve İrdelp, V. İ. (2013). Günümüz Çini Sanatında Sgraffito Tekniği ve Uygulamaları, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 139-152.
Yavuz, Şeyda. (2008). Süsleme Sanatlarında Rumi Motifi ve Tarihsel Gelişimi [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
Yetkin, Şerare. (1988). Mimar Sinan'ın Eserlerinde Çini Süsleme Düzeni, Mimarbaşı Koca Sinan: Yaşadığı Çağ ve Eserleri, 1,
[Ankara]: Vakıflar Genel Müdürlüğü: Türkiye Vakıflar Bankası Genel Müdürlüğü, 1988 (İstanbul), 479-498.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Aysun Erzincan, Nurcan Yıldız, Demet Hancı
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
